Nörojenik mesane: sinir kaynaklı mesane bozukluğu

Nörojenik mesane nedir?

Mesanenin dolması ve boşalması beyin ve omurilik tarafından kontrol edilir. Sinir yolları hasar gördüğünde mesane ya aşırı kasılarak yüksek basınç oluşturur ya da zayıf kasıldığı için tam boşalmaz; sfinkter de zamanında açılmaz. Buna nörojenik mesane denir.

Çocuklarda en sık neden spina bifidadır (omurga yarığı, miyelomeningosel). Diğer nedenler: omuriliğin doğumsal anomalileri (gergin omurilik), sakral anomaliler, omurilik yaralanmaları ve tümörleri.

Neden tehlikelidir?

Asıl sorun idrar kaçırma değil, mesanedeki yüksek basınçtır. Mesane duvarı esnekliğini yitirdiğinde (kompliyans azaldığında) ve mesane tam boşalmadığında bu basınç, böbreklerden mesaneye idrar taşıyan üreterler yoluyla böbreklere iletilir. Sonuçta hidronefroz, reflü, tekrarlayan enfeksiyonlar ve yıllar içinde böbrek fonksiyonu kaybı gelişebilir.

Erken tedavi ve düzenli takip, böbrek hasarı riskini azaltmaya yardımcı olur.

Tetkikler

• Ultrason: böbrekler, mesane duvarının kalınlığı, idrar yaptıktan sonra kalan idrar.
• Ürodinami: mesanenin kapasitesini, dolarken oluşan basıncı ve sfinkterin çalışmasını ölçer. Tedaviyi planlamak için temel tetkiktir.
• İşeme sistoüretrografisi (İSUG): reflüyü ve mesanenin şeklini görmek için.
• DMSA sintigrafisi: böbreklerde skar olup olmadığını görmek için.

Tedavi

Temiz aralıklı kateterizasyon

Günde 4–6 kez ince bir kateterle mesane boşaltılır. Bu, mesaneyi boşaltır ve kalan idrarı ortadan kaldırır. Bazı çocuklarda mesane basıncını düşük tutmak için ayrıca ilaç veya başka tedaviler gerekir. Önce anne baba, daha sonra çocuğun kendisi bunu yapmayı öğrenir.

İlaçlar

Mesaneyi gevşeten ilaçlar (antimuskarinik ilaçlar, örneğin oksibutinin) basıncı düşürür ve mesanenin daha fazla idrar biriktirmesini sağlar. 5 yaşından büyük çocuklarda ve ergenlerde ek ilaç olarak mirabegron da kullanılabilir: çalışmalarda etkili ve güvenli olduğu gösterilmiştir.

Botulinum toksini

İlaçlar yeterli olmadığında sistoskopi ile mesane duvarına botulinum toksini enjekte edilir. Etkisi genellikle 3–12 ay sürer, tekrarlanabilir.

Cerrahi tedavi

• Mesanenin büyütülmesi (augmentasyon): bağırsağın bir bölümü kullanılarak mesane genişletilir.
• Mitrofanoff kanalı: apendiksten (bazen bir bağırsak parçasından) mesane ile göbek arasında küçük bir kanal oluşturulur, çocuk kateteri göbekteki delikten kolayca kendisi takar.
• Mesane boynu ameliyatları: idrar sürekli kaçıyorsa sfinkteri güçlendirmek için.

Ventrikülo-peritoneal şantı olan çocuklarda bağırsak ve idrar yolu ameliyatlarından sonra şant enfeksiyonu gelişebilir (çalışmalarda %0–22); bu risk ameliyat planlanırken göz önünde bulundurulur.

Bağırsak düzeni

Kabızlık ve gaita kaçırma nörojenik mesaneye sıklıkla eşlik eder. Düzenli bir bağırsak programı, gerekirse lavman sistemleri hem yaşam kalitesini hem de mesanenin çalışmasını iyileştirir.

Lateks alerjisi

Spina bifidalı çocuklarda lateks duyarlılığını önlemek için kılavuzlar, ilk günden itibaren mümkün olduğunca lateks içermeyen ürünlerin (eldiven, kateter vb.) kullanılmasını önerir. Her tetkik ve ameliyattan önce bunu sağlık ekibine hatırlatın.

Takip

Nörojenik mesane ömür boyu takip gerektirir. Çocuk büyüdükçe, özellikle hızlı büyüme dönemlerinde mesanenin çalışması değişebilir. Düzenli ultrason, ürodinami ve böbrek fonksiyonu kontrolleri, tedavinin zamanında değiştirilmesini sağlar.

Böbrek ve mesane ultrasonu doğumda yapılır ve sonra en az yılda bir kez tekrarlanır; ürodinami de genellikle klinik duruma göre yılda bir tekrarlanır. Mesane veya böbreklerin çalışmasında değişiklik olursa ikincil gergin omurilik (tethered cord) veya hidrosefalinin kötüleşmesi araştırılır: tam nörolojik değerlendirme ve tüm omurganın MR’ı yapılır.