İnmemiş testis (kriptorşidizm)

İnmemiş testis nedir?

Anne karnında testisler karın boşluğunda gelişir ve gebeliğin son aylarında kasık kanalından geçerek testis torbasına (skrotuma) iner. Doğumda testislerden biri ya da ikisi torbada değilse buna inmemiş testis veya kriptorşidizm denir.

Zamanında doğan erkek bebeklerin yaklaşık %1–4,6’sında, erken doğanların ise %45’e varan kısmında görülür. Bu bebeklerin bir bölümünde testis ilk aylarda kendiliğinden iner, ama 6 aydan sonra iniş neredeyse hiç olmaz. Erken doğan bebeklerde 6 aylık sınır düzeltilmiş yaşa göre hesaplanır.

İnmemiş testis: ne zaman ne yapılmalı?

1. Doğum

   Testis torbada değil

   Doktor bunu kaydeder ve bebeği izlemeye alır.

2. 0–6 ay

   Bekleme dönemi

   Testis bu sürede kendiliğinden inebilir.

3. 6 ay

   Hâlâ inmediyse çocuk üroloğuna

   Bundan sonra kendiliğinden iniş neredeyse hiç olmaz.

4. 6–12 ay

   Ameliyat için en iyi zaman

   Gelecekteki doğurganlığı en iyi şekilde korur.

5. 18 ay

   En geç sınır

   Daha büyük yaşta fark edilirse mümkün olan en kısa sürede ameliyat.

Beklemeden muayene: yenidoğanda iki testis de hissedilmiyorsa, özellikle hipospadiasla birlikteyse.

Bilmeniz gereken: ultrason genellikle gerekmez; hormon tedavisinin testisi indirmedeki başarısı düşüktür ve testis yeniden yukarı çıkabilir, bu nedenle rutin önerilmez.

Türleri

• Elle hissedilen testis (yaklaşık %80): testis kasık kanalında veya kanalın çıkışında hissedilir, ama torbaya inmez.
• Elle hissedilmeyen testis (yaklaşık %20): testis karın boşluğunda olabilir, gelişmemiş ya da anne karnında kaybolmuş olabilir.
• Ektopik testis: testis normal yolun dışına, örneğin uyluğun veya kasığın başka bir yerine inmiştir.
• Edinsel inmemiş testis (asendan testis): önceden torbada olan testis çocuk büyüdükçe yukarı çıkar.

Retraktil testis ise ayrı bir durumdur: testis soğukta veya dokunulunca yukarı kaçar, ama torbaya kolayca indirilir ve orada kalır.

Neden tedavi edilmeli?

• Doğurganlık. Testis torbasının sıcaklığı vücut sıcaklığından 2–3 derece düşüktür. Torba dışında kalan testiste sperm üreten hücreler ilk yıldan itibaren zarar görmeye başlar.
• Kanser riski. İnmemiş testiste risk biraz daha yüksektir. Testis torbadayken değişiklikler zamanında fark edilebilir.
• Torsiyon ve yaralanma riski. Kasıktaki testis kendi etrafında daha kolay dönebilir (torsiyon) ve darbelerden daha kolay etkilenir.
• Kasık fıtığı çoğu zaman birlikte bulunur.
• Psikolojik neden: boş torba çocukta kaygıya yol açabilir.

Tanı

Tanı deneyimli bir doktorun muayenesiyle konur. Ultrason, inmemiş testisin rutin değerlendirmesinde önerilmez: özellikle ele gelmeyen testisi güvenilir biçimde bulamaz veya dışlayamaz, tedavi kararını genellikle değiştirmez ve çocuk üroloğuna yönlendirmeyi geciktirmemelidir.

Elle hissedilmeyen testis önce genel anestezi altında yeniden muayene edilir; bu muayene yaklaşımı değiştirebilir. Bulgulara göre tanısal laparoskopi (karın boşluğuna kamerayla bakılır, tedavi de çoğu zaman aynı ameliyatta yapılır) veya başka bir yaklaşım seçilir.

Tedavi

Ameliyat zamanı

Ameliyat 6–12 aylıkken, en geç 18 aya kadar önerilir. Daha büyük yaşta tanı konan çocuklar tanıdan sonra mümkün olan en kısa sürede ameliyat edilir.

Ameliyat

• Elle hissedilen testiste kasıktan veya torbadan yapılan küçük bir kesiyle testis serbestleştirilir ve torbaya dikilir (orşiopeksi). Çocuk çoğu zaman aynı gün evine döner.
• Elle hissedilmeyen testiste önce genel anestezi altında yeniden muayene yapılır; bulgulara göre laparoskopi veya başka bir yaklaşım seçilir. Testis karın boşluğundaysa laparoskopik orşiopeksi, çok yukarıdaysa tek veya iki aşamalı (Fowler-Stephens) yöntem seçilir. Testis gelişmemişse (yalnızca küçük bir kalıntı doku varsa) kalıntının çıkarılmasına kişiye göre karar verilir.

Hormon tedavisi

Hormon iğnelerinin (hCG, GnRH) testisi torbaya indirmedeki başarısı düşüktür (yaklaşık %20), inen testis sonradan yeniden yukarı çıkabilir, bu nedenle rutin önerilmez.

Ameliyattan sonra

Ameliyattan sonra testis birkaç ay boyunca ve ergenlik döneminde kontrol edilir. Testisin yeniden yukarı çıkması veya küçülmesi nadir görülür: sistematik bir derlemeye göre standart orşiopeksiden sonra testiste küçülme (atrofi) yaklaşık %2 oranında gelişir. Karın içindeki testis için uygulanan Fowler-Stephens yönteminde bu risk daha yüksektir: iki aşamalı yöntemde yaklaşık %8, tek aşamalı yöntemde daha fazla. Çocuk ergenlik döneminde testislerini kendisi kontrol etmeyi öğrenmelidir.