--- title: "Alt üriner sistem disfonksiyonu: hekimler için" description: "Hekimler için: çocuklarda alt üriner sistem disfonksiyonu, gündüz idrar kaçırma, kabızlıkla ilişkisi, değerlendirme ve üroterapi." lang: tr url: https://cocukurolojisi.com/hekimler-icin/alt-uriner-sistem-disfonksiyonu/ --- # Alt üriner sistem disfonksiyonu ve gündüz idrar kaçırma Gündüz idrar kaçıran çocuğu sistematik olarak değerlendirmek, mesane ile bağırsak arasındaki ilişkiyi görmek ve üroterapiyi doğru başlatmak. Yazar: [Dr. Perviz Hacıyev](/doktor/), Avrupa Board sertifikalı çocuk üroloğu (FEAPU). Çocuk ürologları, ürologlar, çocuk cerrahları, çocuk doktorları ve asistan hekimler için 12 adım ~15 dk İçindekiler 1. Hedefler 1. [Bu konuyu okuduktan sonra](#addim-1) 2. Temel bilgiler 1. [Normal mesane fonksiyonu](#addim-2) 2. [Başlıca AÜSD tipleri](#addim-3) 3. [Mesane-bağırsak disfonksiyonu (MBD)](#addim-4) 3. Tanı 1. [Öykü ve anketler](#addim-5) 2. [Fizik muayene ve idrar tahlili](#addim-6) 3. [Günlük, USG ve üroflovmetri](#addim-7) 4. [Ürodinami kime gerekir?](#addim-8) 4. Tedavi 1. [Standart üroterapi](#addim-9) 2. [Spesifik tedaviler](#addim-10) 3. [Ne zaman sevk edilmelidir?](#addim-11) 5. [Test](#addim-12) Adım **1** / 12 Hedefler ## Bu konuyu okuduktan sonra - Alt üriner sistem disfonksiyonu (AÜSD) için ICCS terimlerini doğru kullanmak. - Aşırı aktif mesaneyi, işeme erteleme davranışını, disfonksiyonel işemeyi ve az aktif mesaneyi ayırt etmek. - Mesane-bağırsak disfonksiyonunun (MBD) enfeksiyon ve reflü ile ilişkisini açıklamak. - Günlük, Bristol skalası, USG ve üroflovmetri ile değerlendirme yapmak. - Standart üroterapiyi başlatmak ve ne zaman sevk gerektiğini bilmek. Klinik ipucu Ana mesaj: gündüz idrar kaçıran çocukta önce bağırsak alışkanlıklarını sorun. Eşlik eden kabızlık varsa tedavisi planın önemli bir parçasıdır; tedavi edilmezse idrar semptomları sürebilir ve tedaviye yanıt zayıflayabilir. Temel bilgiler ## Normal mesane fonksiyonu - **4–5 yaş** çoğu çocukta gündüz kuruluğu - **4–7 kez** gün içinde normal işeme sayısı - **(yaş + 1) × 30 ml** beklenen mesane kapasitesi (12 yaşına kadar; sonra ≈390 ml) - **%5–10** okul çağında gündüz idrar kaçırma Normalde mesane dolarken detrüsör gevşemiş (relakse) durumda kalır. İşeme sırasında detrüsör kasılır, pelvik taban kasları ve eksternal sfinkter gevşer. Bu koordinasyonun bozulması farklı AÜSD tiplerine yol açar. Günde 8 veya daha fazla işeme sık işeme, 3 veya daha az işeme ise seyrek işeme olarak kabul edilir. Temel bilgiler ## Başlıca AÜSD tipleri Tip Tipik tablo Aşırı aktif mesane Ani ve güçlü sıkışma hissi, sık işeme, sıkışma sırasında idrar kaçırma, tutma manevraları. En sık görülen tip İşeme erteleme Çocuk oyun veya utangaçlık nedeniyle işemeyi son ana kadar erteler; gün içinde az sayıda işer Disfonksiyonel işeme İşeme sırasında pelvik taban kasları gevşemez; akım kesik kesik ve dalgalı (“staccato”), rezidüel idrar, sık enfeksiyon Az aktif mesane Seyrek işeme, ıkınarak işeme, kesintili akım, yüksek rezidüel idrar Vajinal reflü Kızlarda işemeden hemen sonra az miktarda idrar kaçırma; bacakları bitişik oturmakla ilişkilidir Gülme inkontinansı Yalnızca gülerken mesanenin tamamen boşalması, çoğunlukla kızlarda Gündüz pollaküri Gün içinde çok sayıda (saatte birkaç kez bile) küçük hacimli işeme, idrar kaçırma yok; çoğu zaman kendiliğinden geçer Temel bilgiler ## Mesane-bağırsak disfonksiyonu (MBD) Mesane ile rektum ortak sinir yollarını ve pelvik taban kaslarını paylaşır. Dolu rektum mesaneye bası yapar, aşırı aktiviteyi artırır ve boşalmayı zorlaştırır. - MBD, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının en önemli risk faktörlerinden biridir. - Vezikoüreteral reflüsü olan çocuklarda MBD, reflünün kendiliğinden düzelme olasılığını azaltır ve antibiyotik profilaksisine rağmen gelişen İYE’leri (breakthrough İYE) artırır. - Tek başına kabızlığın tedavisi pek çok çocukta gündüz idrar kaçırmayı ve enfeksiyonları azaltır. Klinik ipucu Ebeveynin “her gün dışkılıyor” yanıtı kabızlığı dışlamaz. Bristol skalası ile dışkı şekli, ağrılı defekasyon ve iç çamaşırında lekelenme sorgulanmalıdır. Tanı ## Öykü ve anketler - İdrar kaçırmanın zamanı ve koşulları: sıkışma ile mi, gülerken mi, işemeden sonra mı, sürekli mi? - İşeme sayısı, tutma manevraları, ıkınma, akımın özelliği. - Bağırsak: sıklık, şekil (Bristol), ağrı, enkoprezis. Kabızlık için Roma IV kriterleri. - İdrar yolu enfeksiyonları, reflü, daha önce yapılan tetkikler. - Nörolojik ve psikososyal öykü, DEHB. Geçerliliği gösterilmiş semptom anketleri (örneğin Dysfunctional Voiding Symptom Score) semptom şiddetini ölçmek ve tedaviye yanıtı izlemek için yararlıdır. Tanı ## Fizik muayene ve idrar tahlili - **Karın:** sol alt kadranda ele gelen fekal kitle, dolu mesane. - **Genital bölge:** labial yapışıklık, meatal darlık, cilt irritasyonu, ektopik üreter orifisi. - **Lumbosakral bölge:** gamze, kıl kümesi, hemanjiyom, gluteal yarıkta asimetri. - **Nörolojik:** alt ekstremitelerde refleksler, kas gücü, yürüyüş, perianal duyu. **İdrar tahlili** her çocukta yapılır: enfeksiyon, glukozüri, düşük dansite. Febril enfeksiyon öyküsü varsa kültür de alınır. Tanı ## Günlük, USG ve üroflovmetri - **48 saatlik işeme günlüğü:** işeme sayısı, hacimler, sıvı alımı, idrar kaçırma atakları. [Yazdırılabilir form](/araclar/iseme-gunlugu/). - **USG:** mesane duvar kalınlığı, işeme sonrası rezidüel idrar, üst üriner sistem, rektum çapı (>3 cm fekal birikim şüphesini destekleyebilir; semptomlar ve klinik kriterlerle birlikte değerlendirilir). - **Üroflovmetri ve rezidüel idrar:** akım eğrisinin şekli tanısal bilgi verir. Akım eğrisi Olası ilişki Çan şeklinde Normal Kule şeklinde (yüksek, kısa) Aşırı aktif mesane Staccato (testere dişi) Disfonksiyonel işeme, pelvik taban kasılması Kesintili Az aktif mesane, ıkınarak işeme Plato (yassı, uzun) Anatomik obstrüksiyon: üretra darlığı, üretral valv, meatal darlık Tek bir eğri tanı koydurmaz: yeterli işeme hacmi, tekrarlanan ölçüm, rezidüel idrar ve gerektiğinde pelvik taban EMG'si ile birlikte değerlendirilir. Rezidüel idrarın artmış kabul edildiği eşik tek ve tekrarlanan ölçümler için farklıdır (ICCS; Chang, 2013). Yüzde, ölçülen mesane kapasitesine (işenen hacim + rezidüel idrar) göre hesaplanır; bu, yaşa göre beklenen kapasite \[(yaş + 1) × 30 ml\] ile aynı değildir. Yaş Tek ölçüm Tekrarlanan ölçümler 4–6 yaş \>30 ml veya >%21 \>20 ml veya >%10 7–12 yaş \>20 ml veya >%15 \>10 ml veya >%6 Tanı ## Ürodinami kime gerekir? AÜSD'li çocukların çoğunda invaziv ürodinami gerekmez. Endikasyonlar: - Nörolojik bulgular veya nörojenik mesane şüphesi. - Standart ve spesifik üroterapiye yanıt alınamaması. - Üst üriner sistemde dilatasyon, kalın duvarlı mesane, yüksek rezidüel idrar. - İnvaziv tedavi öncesinde (örneğin botulinum toksini). Tedavi ## Standart üroterapi Tüm AÜSD tiplerinde ilk basamaktır ve 3–6 ay sürdürülür: 1. Çocuğa ve aileye mesanenin nasıl çalıştığını yaşa uygun biçimde anlatmak. 2. Zamanlı işeme: gün içinde her 2–3 saatte bir, günde 5–7 kez. Saat veya telefon hatırlatıcısı yardımcı olur. 3. Doğru pozisyon: ayaklar desteğe basar, dizler açık, vücut gevşek. Kızlarda vajinal reflünün önlenmesine yardımcı olur. 4. Yeterli sıvı, ağırlıklı olarak gündüz; kafeinli ve gazlı içeceklerden kaçınmak. 5. Kabızlık tedavisi: gerekirse önce bağırsak boşaltımı (dezimpaksiyon), ardından uzun süreli osmotik laksatif (polietilen glikol) ve düzenli tuvalet saatleri. 6. Günlük ve motivasyon çizelgesi ile izlem. Klinik ipucu Üroterapi basit görünür, ancak başarısızlığın en sık nedeni ailenin onu sistematik olarak uygulamamasıdır. Her kontrolde günlüğün gözden geçirilmesi tedaviye uyumu artırır. Tedavi ## Spesifik tedaviler Tip Ek tedavi Aşırı aktif mesane Antikolinerjik ilaç (oksibutinin vb.), rezidüel idrar ve kabızlık kontrol edildikten sonra; seçilmiş olgularda parasakral transkütan elektrik stimülasyonu Disfonksiyonel işeme Pelvik tabanın gevşetilmesine yönelik biyogeribildirim (biofeedback) ile üroterapi Az aktif mesane Zamanlı ve çift işeme; yüksek rezidüel idrarda temiz aralıklı kateterizasyon Tekrarlayan enfeksiyon Doğrulanmış tekrarlayan, özellikle febril enfeksiyonlarda, seçilmiş yüksek riskli çocuklarda antibiyotik profilaksisi bireysel olarak tartışılır; MBD tedavisi paralel yürütülür Gülme inkontinansı Dirençli olgularda metilfenidat (uzman tarafından; kanıtlar sınırlı) Dikkat Antikolinerjik ilaçlar kabızlığı ve rezidüel idrarı artırabilir. Başlamadan önce rezidüel idrar ölçülür, kabızlık tedavi edilir. Tedavi ## Ne zaman sevk edilmelidir? - Nörolojik bulgular, lumbosakral bölgede cilt değişiklikleri. - Febril veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, reflü. - Yüksek rezidüel idrar, plato şeklinde akım, zayıf akım, ıkınma. - Kızlarda normal işemenin yanında sürekli idrar kaçırma. - USG'de dilate üst üriner sistem veya kalın duvarlı mesane. - 3–6 ay doğru uygulanan üroterapiye yanıt alınamaması. Klinik ipucu Sevke 48 saatlik günlüğün, idrar tahlilinin ve mümkünse rezidüel idrar ölçümlü USG'nin eklenmesi ilk muayeneyi çok daha verimli hale getirir. Test ## Test: Alt üriner sistem disfonksiyonu Kendinizi sınayın: bir cevap seçin. 1. 6 yaşında bir kız çocuğu sık sık ani sıkışma hissediyor, çömelip topuğuyla perineye bastırıyor ve günde 10 kez işiyor. En olası tip hangisidir? Ani sıkışma, sık işeme ve tutma manevraları (Vincent curtsy) aşırı aktif mesane için tipiktir. 2. Üroflovmetride “staccato” (testere dişi) eğri neyi gösterir? Staccato eğri, işeme sırasında pelvik taban kaslarının gevşememesi, yani disfonksiyonel işeme için karakteristiktir. 3. Tekrarlayan İYE ve gündüz idrar kaçırması olan çocukta ilk tedavi basamağı hangisidir? MBD'de ilk basamak kabızlık tedavisi ve üroterapidir. Bu hem idrar kaçırmayı hem de enfeksiyonları azaltır. 4. 9 yaşındaki bir çocukta işeme sonrası rezidüel idrar tekrarlanan ölçümlerde 45 ml. Bu ne anlama gelir? 7–12 yaşında tekrarlanan ölçümlerde 10 ml'den veya ölçülen kapasitenin (işenen hacim + rezidüel) %6'sından fazla rezidüel idrar artmış kabul edilir (tek ölçümde eşik 20 ml veya %15'tir). 45 ml her iki eşiğin de üzerindedir. 5. Antikolinerjik ilaca başlamadan önce ne kontrol edilmelidir? Antikolinerjikler rezidüel idrarı ve kabızlığı artırabilir, bu nedenle her ikisi de önceden değerlendirilir. Konu tamamlandı [Tüm konular](/hekimler-icin/)[Çocuk üroloğuna sevk kriterleri](/hekimler-icin/sevk-kriterleri/) ## Konuyla ilgili hesaplayıcılar - [DVSS: disfonksiyonel işeme semptom skoru](/hekimler-icin/hesaplayicilar/dvss/) ## İlgili konular - [Gece idrar kaçırma (enürezis)](/hekimler-icin/gece-idrar-kacirma/) - [İdrar yolu enfeksiyonu ve vezikoüreteral reflü](/hekimler-icin/iye-ve-vur/) - [Nörojenik mesane: spina bifidalı çocuk](/hekimler-icin/norojen-mesane/) ## Konuyla ilgili aileler için yazılar - [Gündüz idrar kaçırma](/hastaliklar/gunduz-idrar-kacirma/) - [Kabızlık ve mesane](/hastaliklar/mesane-bagirsak-disfonksiyonu/) - [Nörojenik mesane](/hastaliklar/norojen-mesane/) - [Sık idrara çıkma](/hastaliklar/sik-idrara-cikma/) - [Vajinal reflü](/hastaliklar/vajinal-reflu/) ## Kaynaklar 1. [Austin PF, Bauer SB, Bower W, et al. The standardization of terminology of lower urinary tract function in children and adolescents: update report from the standardization committee of the International Children’s Continence Society. Neurourol Urodyn. 2016;35(4):471–481.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25772695/) 2. [Chase J, Austin P, Hoebeke P, McKenna P. The management of dysfunctional voiding in children: a report from the standardisation committee of the International Children’s Continence Society. J Urol. 2010;183(4):1296–1302.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20171678/) 3. [Chang SJ, Chiang IN, Lin CD, Hsieh CH, Yang SS. Age- and gender-specific nomograms for single and dual post-void residual urine in healthy children. Neurourol Urodyn. 2013;32(7):1014–1018.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23595887/) 4. [Farhat W, Bägli DJ, Capolicchio G, et al. The dysfunctional voiding scoring system: quantitative standardization of dysfunctional voiding symptoms in children. J Urol. 2000;164(3 Pt 2):1011–1015.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10958730/) 5. [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Daytime lower urinary tract conditions.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology/chapter/daytime-lower-urinary-tract-conditions) Bu içerik sağlık profesyonelleri içindir ve güncel klinik kılavuzlara dayanır. Belirli bir hasta hakkındaki kararı tedaviyi yürüten hekim verir. Son güncelleme: 4 Kasım 2026 --- Bilgiler ebeveynler ve meslektaşlar içindir, doktor muayenesinin yerini tutmaz. Acil durumda 112’yi (Azerbaycan’da 103) arayın.